18/5/18

Día das Letras

 
Procedencia da imaxe: Europa press

      Este ano, o Día das Letras ten unha protagonista inusual, ou alomenos, diferente: María Victoria Moreno foi unha escritora nacida en Extremadura  (aínda que viviu e estudou en Segovia), que chegou a Galicia para traballar nun instituto de Pontevedra. Ficou na nosa terra e convertiuse ao galego. De seguido comezou a escribir relatos dirixidos aos máis novos, aínda que tamén cultivou a poesía, o teatro e, especialmente, xa na etapa de madurez, a novela.

     Entre as súas obras adicadas á literatura infantil e xuvenil está Leonardo e os fontaneiros, publicada en 1986. Nesta novela, Antón e o seu can, Leonardo, viven distintas situacións cómicas no día a día. O protagonista é un rapaz de 12 anos, quen tamén conta as súas vivencias e "fala" co seu inseparable can.



    No principio da novela xa avisa de que podemos ler en orde ou salteando, de xeito que nos  di: "Non pensas que é mellor ler seguido? Con todo... pax. 21".

     Ou, ao rematar o segundo capítulo, atopamos un atallo:

        "Eu, onda ti, lía todo seguido. Pero se pasas á páx. 41, saberás por que me sinto ben na escola"

     De tanto traballar cos alumnos, coñecía moi ben como sodes por detro. Aí tedes unha cita:
     
         "Antes non era así e a vida parecía outra. Pero é chegar ós catorce anos e revirarse todo. A             xente deixa de entender, os pais incomódanse por cousas sen importancia, os profesores sácanche       as  ganas de estudiar... E ti vas aturando, e vaste poñendo espiñento..."

     A súa obra máis coñecida, que foi lectura obrigatoria en tantos institutos galegos..., é Anagnórise, subtitulada "Novela de amor".
     O protagonista é Nicolau, un rapaz que marcha da casa despois dun desengano amoroso, vai cara a Madrid e o recolle cando está "facendo dedo" unha muller que viaxa soa. El, ao principio, está distante: é dos que pensan que "as tías non molan", "as tías non saben conducir"..., o típico... Mais na viaxe descubre unha alma xemelga nesa señora que escoita a David Bowie e viaxa ata Granada.


     

7/5/18

Cervantes e as mulleres

     



    O 2 de maio fumos ver e escoitar a Soledad Felloza na representación de "Las hidalgas de El Quijote", na previa do exame de Literatura de 1º de Bacharelato, estivo ben traído todo o que os fixo lembrar o que estades estudando.
     Nestes tempos tan extraños e difíciles para as persoas de ben, o discurso de Soledad, parafraseando a Cervantes, é unha lección de "hidalguía", de respecto polas mulleres e de reivindicación da libertade.
     Na súa famosísima novela, Cervantes sempre deixa un lugar destacado para as mulleres, as hidalgas, as pastoras, as benamadas polos cabaleiros andantes... 
     Resulta tan moderno ler as intervencións de Marcela, a pastora por quen morre Grisóstomo, declarando que non quere casarse cun home porque non quere deixar de ser libre e de percorrer soa os lugares que lle son amados. (Sempre as mulleres teñen que xustificar que queren estar ao seu, sen cumprir coas normas adquiridas inconscientemente dende hai séculos)
     
               "Hízome el cielo, según vosotros decís, hermosa, y de tal manera que, sin ser poderosos a           otra cosa, a que me améis os mueve mi hermosura, y por el amor que me mostráis, decís, y aún         queréis, que esté yo obligada a amaros. [...] " (cap. XIII, El Quijote I, 1605)

     Noutro momento da súa arenga aos homes que a culpan da morte do seu namorado afirma:

               "El verdadero amor no se divide y ha de ser voluntario y no forzoso."

     Para rematar cunha reivindicación inaudita neses tempos (principio do século XVII)

              "Yo nací libre y para poder vivir libre escogí la soledad de estos campos."

     O mesmo Don Quijote, sempre atento á causa da libertade,  intervén para defender á pastora, ninguén poderá achegarse a ela ou perecerán ante a súa lanza: 

               "Ninguna persona de cualquier estado y condición que sea, se atreva a seguir a la hermosa       Marcela, so pena de caer en la furiosa indignación mía. Ella ha mostrado con claras y suficientes      razones la poca o ninguna culpa que ha tenido en la muerte de Grisóstomo, y cuán ajena vive de        condescender con los deseos de ninguno de sus amantes, a cuya causa es justo que en lugar de ser     seguida y perseguida, sea honrada y estimada de todos los buenos del mundo."

     Cervantes, de vida "azarosa", soubo moi ben dos problemas das mulleres xa que conviviu coas irmás e as sobriñas, cando estaba en Valladolid, con bastantes problemas económicos. A súa casa, de non moi boa reputación, era coñecida como a casa das "Cervantas". 

     Miguelanxo Prado deixou uns dibuxos maxistrais na súa obra Miguel en Cervantes y El retablo de las maravillas, (editado por Astiberri en 2015, podedes atopalo na nosa biblioteca)onde repasa a biografía do autor e da súa estrana familia:
               
debuxo de Miguelanxo Prado na edición comentada


portada do libro de Astiberri


27/4/18

Día do Libro

 




      O luns, 23 de abril, celebramos o Día do Libro e os vosos compañeiros deixaron uns post-it  cos títulos dos libros que para eles son os seus favoritos:






    Tamén puxemos no vestíbulo unha mostra de libros que podedes atopar na biblioteca e que representan todos os xéneros literarios:



 
      Nós, como decía Don Quijote, queremos ter unha formación completa. El falaba das armas e as letras, agora falamos do "Amor pola ciencia" e da "Paixón pola lectura". Dende o Club de Ciencia tamén celebramos o Día do Libro coa edición dun tríptico de recomendacións lectoras que teñen relación con algún apartado do mundo da ciencia.








No primeiro andar puxemos as frases máis celebres e celebradas dos dous escritores: Miguel de Cervantes, nado en Alcalá de Henares; e William Shakespeare, nado en Stratford-Upon-Avon:









E tamén no vestíbulo, a carón da entrada, a nosa árbore da literatura recolliu os brotes dunha primaveira chea de suxestións: Era por setembro de Xabier Quiroga, Maravillas de Brian Schenik, El carnaval de los ladrones, de Cornelia Funke, Os nenos da varíola de María Solar, Nocturnos de Ishiguro, Ciencia para Nicolás de Carlos Chorda ...,  entre outros.






23/4/18

23 de abril

     



        Hoxe, luns, celebramos o Día do Libro, en recordo de Cervantes e de Shakespeare.
     Polo instituto levamos xa días argallando para visibilizar (está de moda o verbo) esta data e, especialmente, para que vós teñades un recordo dela e unha información que nunca ven de máis.
     Como xa sabedes, o  23 de abril de 1616 coincidiron na data (que non no día) os dous escritores máis importantes daquel tempo: en castelán escribía Miguel de Cervantes y Saavedra; en inglés, William Shakespeare.


Primeira edición
     Cervantes foi un escritor xenial que non foi recoñecido nos seus tempos ata que lle chegou a fama pola primeira publicación de El Quijote (en 1605), a gran novela moderna para todos os lectores occidentais.





 Naciu en Alcalá de Henares, onde hoxe hai unha Casa-museu na que fora a do seu avó paterno, Juan de Cerbantes (ou Cervantes, ou Ceruantes), de orixe galega.




Os alumnos de 2º de Bacharelato recordan ben a viaxe que fixemos en novembro e a visita á casa Cervantes, onde viron a famosa carta que lle escribiu á súa amada Dulcinea, firmando como "El Caballero de la Triste Figura", nome que lle puxo o seu escudeiro, Sancho Panza.



 
Tamén un debuxo onde podemos ver moi ben o refrexo da súa famosa frase:

     "No son gigantes, son molinos"




     Tivo sempre desexos de ser escritor, mais tamén de ser un militar, segundo o ideal da época. No Renacemento, as armas e as letras debían ir xuntas  e Miguel de Cervantes, que era un home do Renacemento, foi soldado do imperio ás ordes de Don Juan de Austria, á bordo da armada española, no Mediterráneo. Participou na batalla de Lepanto, xunto ao irmán Rodrigo, e foi ferido nunha man. Aí empezaron as súas desgracias... Cando voltaban para casa, a bordo da galera Sol, foron apresados por uns piratas berberiscos e tiveron que pasar 5 anos como cautivos en Arxel. Alí tiveron que esperar moito para seren rescatados (as ordes relixiosas recaudaban cartos para pagar os rescates dos cautivos), mesmo intentaron fuxir alomenos catro veces. Resulta que Cervantes levaba unha carta de recomendación para buscar empleo en España, dada a súa ferida non podería seguir sendo militar, iso fixo que os turcos pensaran que era un home rico e importante e pedían moito por el.
     Hoxe conservamos os papeis oficiais do xuicio a Cervantes e de como conseguiu ser liberado.


Ensaio onde se recollen os anos de cuativerio e a liberación

     Dende que chegou a España a súa vida foi un continuo afán por conseguir chegar a ser funcionario nas Indias, mais non tivo sorte. Escribiu poesía, teatro, novela... E nunca chegou a nada ata que o Conde de Lemos donou os cartos para pagar a edición de El Quijote na imprenta de Juan de la Cuesta, na rúa de Atocha, en Madrid.




      A partires dese momento, 1605, xa pasou o que todos sabedes.
    Edicións, traducións, fama, un recoñecemento mundial, a escritura da segunda parte, un Quixote falso, a publicación das demáis obras que tiña gardadas esperando un mellor momento, e a segunda de 1615, aínda mellor ca primeira. 
     De William Shakespeare sabemos moi pouco: foi actor, nacido en Stratford-upon-Avon, perto de Birmighan, en Inglaterra. Casou, foi actor, escribiu poesía, teatro... Ou non? Hai sospeitas de que a súa identidade como dramaturgo non era real e que detrás del estaba o gran escritor Christopher Marlowe.
     A obra de Shakespeare é coñecida en todo o mundo, deixou grandes obras que nós lemos, Romeo e Xulieta (en 1º de ESO, adaptada), Hamlet (en 1º de Bacharelato, en Literatura Universal), e personaxes universais xunto con textos profundos que reflicten moi ben os defectos e as virtudes (poucas) dos homes e das mulleres.

10/4/18

"Do fantástico ao neofantástico: Julio Cortázar"

   





procedencia: Público


 Nesta primeira semana de abril, xa nada máis chegar das vacacións de Pascua, fixemos unha incursión no mundo de Julio Cortázar. Os alumnos de 1º de Bacharelato, en tres tandas, foron á biblioteca de As Torres para asistir a dúas horas de obradoiro sobre os relatos de Cortázar.
     Como non é un autor moi coñecido por vós, aínda que ás veces lemos e traballamos algún dos seus relatos nas clases, pensamos que era moi interesante asistir a esta actividade dirixida por Maribel Andrés Llamero, especialista en Filoloxía Hispánica e poeta.

procedencia: Mcklein y Parker



     Maribel levounos pola  historia da literatura "marabillosa", a que vai afastada do real ou, alomenos, presenta momentos diferentes. E fíxonos distinguir aquelo do que falaba Todorov: a literatura marabillosa (eses contos tradicionais que comezan sempre por un suxestivo "érase unha vez..."), a literatura fantástica (chea de creaturas estremecedoras e de momentos terroríficos) e a literatura neofantástica, na que o gran escritor arxentino destacou tanto.

     Fixemos a lectura dunha axeitada selección de relatos de Cortázar e de fragmentos da súa Historia de cronopios y de famas, mais tamén houbo tempo de imaxinar e de crear a partires dos textos propostos os que os alumnos, por parellas ou en grupo, escribiron con moito tino e imaxinación. 




     A escritura "a duas mans" de "Instruccións para ..." deron resultados hilarantes e moi interesantes... Igual temos por aquí algún escritor ou autor de cómic interesante...

procedencia Alfaguara
        Os cronopios e os famas imaxinados polo seu creador:
TeleSur




     Maribel Andrés Llamero, esa mesma semana, fixo a presentación do seu libro de poemas (con prólogo de Antonio Colinas) na librería Lume de A Coruña. Haberá que seguila!


23/3/18

Lorca, poesía





     Sabedes que o día 21 de marzo foi o Día da Poesía, coincidencia ou non, o xoves 22 fomos cos alumnos de 2º de Bacharelato ao  auditorio de As Torres, en Santa Cruz. Como todos os anos, as actividades organizadas polas Bibliotecas Municipais de Oleiros (Biblioleiros) enchen de cultura e de amor pola literatura o curso enteiro.

     Soledad Felloza, actriz coñecida por todos, adicounos unha xornada moi especial. Tratábase de Lorca, que estudiamos (e moito) en 4º de ESO e en 2º de Bacharelato, así que foi moi xenerosa con nós e nos fixo un agasallo: Romancero gitano. Os romances de Lorca na súa voz tiveron un efecto casi catártico en moitos dos asistentes, fixo un percorrido por "Romance de la luna, luna", "La casada infiel", a petición nosa  recitou tamén o "Romance sonámbulo", para rematar co "Romance de la pena negra".
procedencia: 1ª edición, Revista de Occidente



     Pasou, a continuación, á parte máis vangardista: Poeta en Nueva York. Falounos do impacto da metrópoli dende os versos de "Ciudad sin sueño" "No duerme nadie por el mundo, nadie." 

autógrafo do poema

                      Recordade que o grupo Calle 13 fixo unha versión rap (Grazas, Soledad, pola recomendación)

     Chegou despois o tempo do teatro. Fíxonos unha escolma de Mariana Pineda, e de Doña Rosita la soltera, co impresionante soliloquio final da protagonista, exercicio imprescindible en todo casting teatral neste pais.
Procedencia: Alianza Editorial


     Aínda nos regalou anécdotas persoais sobre a ligazón que sempre tivo con Lorca dende a súa terra, Uruguai; terra onde tamén a primeira actriz e gran amiga de Lorca, Margarita Xirgú, actuou con grande éxito.
Lorca e Margarita Xirgú
Procedencia: El Eco Republicano


     A parte final, a máis emotiva, falou da memoria histórica e de como un amigo e último amor do poeta fixo construír un monumento na sua honra onde enterrou unha caixa con obxectos persoais que gardou por moito tempo. Algún día será aberta esa "caixa do tempo" e Soledad Felloza voltará para contarnos que secretos de Lorca gardaba.

13/3/18

8 de marzo no María Casares




     O día 8 de marzo, con motivo da mobilización xeral convocada polas organizacións de mulleres, tivemos pouca actividade no instituto, mais iso non quere decir que non estiveramos toda a semana moi activos.
     Fixemos unha exposición coas biografías e os retratos de mulleres que pensamos, dende o grupo da Biblioteca, que teñen moito que decirvos:  as "Sinsombrero", artistas do 27 coma Maruxa Mallo, Concha Méndez, Marga Roeset, María Teresa León... Mulleres de onte coma Clara Campoamor, de hoxe coma Isabel Coixet, directora de cine; ou Inma Shara, directora de orquestra...









     Nos corredores puxemos unha lista, fatal, cos nomes das mulleres asesinadas, e que foron consideradas víctimas da violencia de "xénero", no ano 2017 e no que levamos deste...


Demasiadas!





     Velaí as frases que deixaron para o futuro  os homes que fixeron historia:

     Pitágoras, pai das Matemáticas e gran filósofo, ía un pouco errado nas súas afirmacións...


      Balzac, gran novelista francés, tivo unha premonición; de certo, ler nos fai, a todos, homes e mulleres máis perigosos...


     Por último, un dos pais da igrexa, filósofo e santo, deixou esta perla que só hai que entender como mostra da súa época, misóxina e escura:

6/3/18

8 de marzo

   




     Xa que ven por aí o 8 de marzo, temos de volta no vestíbulo a exposición "Mulleres", feita polo profesorado do instituto hai anos, e que aínda vai rulando polos centros de Galicia curso tras curso.
      A mostra foi un traballo de visualización das mulleres que ao longo da historia tiveron unha labor imprescindible para as xeracións que viñeron detrás.

     A parte artística foi elaborada por Fernando Fernández Páez. Marta Pérez adicouse ás mulleres e a ciencia; os profesores de linguas (Sabela Echevarría, Marisa Herraiz, Olga López, Carmela Moure, David Saá e Pepe Taboada) tiveron en conta ás escritoras e intelectuais das letras en distintos idiomas; Isabel Fernández Pena fíxonos ver ás filósofas; Manuel Rodríguez Sierra, ás que destacaron no terreo musical; Carmen Gallego ás mulleres na historia. 






     "A muller e a ciencia" abrangue dende Hipatia de Alexandría ata Teano, discípula de Pitágoras, na antigüidade; mais tamén unha curiosidade bibliográfica sobre como os  libros científicos  coñeceron edicións especiais "para mulleres" (algo impensable hoxe...). As mulleres que recibiron o Premio Nobel de Física, de Química e de Medicina non o tiveron nada fácil traballando a carón dos seus maridos ou dos seus pais e levando poucas veces o mérito do traballo en equipo: Madame Curie, con dous premios (Física e Química) polas súas investigacións sobre radiación, o radio e o polonio (nome que recibe o elemento químico pola súa orixe) é a máis coñecida, xunto a ela, a súa filla Irene Joliot-Curie (Pº Nobel de Química) que continuou o traballo dos pais, moito destaca tamén Rita Levi-Montalcini, centenaria investigadora italiana, que recibiu o premio polo seu traballo sobre os factores de crecemento do tecido nervioso.




     "A muller e a arte" recolle ás pintoras Sofonisba Anguisola e Artemisa Gentileschi que no século XVII non tiveron visibilidade pola súa condición feminina. Tamén destaca Camile Claudel, gran escultora, sempre á sombra de Rodin; e a nosa Maruxa Mallo, unha das "sin sombreiro" da xeneración do 27 que marchou á México cando a guerra civil e alí trabou unha grande amistade con Frida Khalo.




     "A muller e a Filosofía" nos ofrece a figura de Concepción Arenal, importante pola reforma social e penitenciaria que propugnou; xunto a ela Rosa Luxemburgo ou María Zambrano, filósofa, unha vez máis, do grupo do 27, discípula de Ortega y Gasset, que tivo que exiliarse e voltou moito tempo despois.



     No terreo da literatura temos dende a antigüidade clásica unha figura de referencia: Safo. E na idade media unha muller ligada á nosa cultura: Exeria, que fixo a narración da viaxe a Compostela no século IV.

     Tamén María de Francia autora dos lais, a poesía lírica máis elegante na Europa daqueles tempos, xunto á das mulleres hispanoárabes que escribían poemas en Al-Andalus. Nos séculos XVII e XVIII Madame de La Fayette, do tempo de Sor Juana Inés de la Cruz, e Madame de Staël, que fixo florecer o romanticismo. Máis autoras, todas coñecidas, e moitas, de aquí: Rosalía, Filomena Dato, Luz Pozo, Pilar Pallarés...

     As artistas como Maria Callas e a nosa María Casares pechan unha exposición que é unha testemuña e un exemplo para todas.


16/2/18

Nicanor Parra, antipoeta

 
      Morreu Nicanor Parra, poeta. Ou, como el decía, "antipoeta".

El hombre imaginario
vive en una mansión imaginaria
rodeada de árboles imaginarios
a la orilla de un río imaginario

De los muros que son imaginarios
penden antiguos cuadros imaginarios
irreparables grietas imaginarias
que representan hechos imaginarios
ocurridos en mundos imaginarios
en lugares y tiempos imaginarios

Todas las tardes imaginarias
sube las escaleras imaginarias
y se asoma al balcón imaginario
a mirar el paisaje imaginario
que consiste en un valle imaginario
circundado de cerros imaginarios

Sombras imaginarias
vienen por el camino imaginario
entonando canciones imaginarias
a la muerte del sol imaginario

Y en las noches de luna imaginaria
sueña con la mujer imaginaria
que le brindó su amor imaginario
vuelve a sentir ese mismo dolor
ese mismo placer imaginario
y vuelve a palpitar
el corazón del hombre imaginario.
   

     Nado nunha aldea de Chile en 1914, chegou a cumprir 103 anos. Unha longa vida para o neno que naceu nunha familia de artistas adicados á recuperación da arte popular (tamén a música é unha das grandes artes), unha vida bohemia, as veces afondada na pobreza.
     Dende neno escribiu versos, influído por Shakespeare e o seu príncipe Hamlet, mais tamén polo Modernismo vixente nesa parte do mundo. De certo, nesta vida tan longa atopamos toda a literatura do século XX que estudamos no instituto: Modernismo, Vangardas, 27...
     Para asegurarse un futuro, fíxose profesor, xa que estudara Matemáticas e Física na universidade. 
     Pronto comezou a deixarse seducir polas vangardas, especialmente polo Dadaísmo (a palabra é a base do xogo no que devén a poesía)

     O seu primeiro libro de poemas, Cancionero sin nombre, foi publicado en 1937, con clarísima influencia de Federico García Lorca.
     Estudou en Estados Unidos un curso de posgrado e tamén fixo estadías en Oxford onde ficaría case catro anos, alí casou e comezou a indagar na psicoanálise.
     En 1954 publica Poemas e antipoemas, en versos libres.

     En Versos de salón define a súa poética en "La montaña rusa": (tede en conta que todos os versos comezan con maiúscula)
 
         
     
     
     En 1963, deixou estas palabras en Manifiesto:
         
          "Para nuestros mayores
          La poesía fue un objeto de lujo
          Pero para nosotros
          Es un artículo de primera necesidad:
          No podemos vivir sin poesía."
   
     Despois de 1973, coa dictadura de Pinochet en Chile, a figura de Nicanor Parra quedou afastada da primera liña por mor da súa ideoloxía. Coa volta da democracia foi recoñecido o seu nome en todas partes e chegaron os premios nacionais e internacionais, mesmo foi un candidato eterno ao Premio Nobel de Literatura...

     No final do século XX e no comezo do XXI deixou mostra da súa irreverencia e da súa orixinalidade colaborando con Joan Brossa nunha exposición de poesía visual memorable, estivo máis dedicado á arte total, mestura de artes plásticas e de poesía.
   
       Déixovos como colofón un antipoema de 2006 (de Discursos de sobremesa):
 
          "XVII
          RESUMEN DE LA MATERIA TRATADA HASTA AQUÍ
   
         Cervantes
         un principiante que promete mucho
         Shakespeare
         un jovencito que dará que hablar."




   

   

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...